Κυνηγετικές και αλιευτικές ιστορίες

Τί χαλεύει ένα βιβλίο με κυνηγετικές ιστορίες, σ' ένα αντικυνηγικό ιστολόγιο;
Αν ήταν όλοι οι κυνηγοί σαν τον φίλο μου τον Κωστα Τσαντίνη, ευχαρίστως θα αναθεωρούσα ...μερικές ακραίες απόψεις μου!
Όταν ανέβηκα στη Μουργκάνα για να τον βρω το καλοκαίρι, ο δάσκαλος μου υποσχέθηκε αυτό το βιβλίο που μούστειλε σήμερα ταχυδρομικά. Το ξεφυλλίζω ήδη, απολαμβάνοντας τις όμορφες ιστορίες του. Θα σας ανεβάσω αποσπάσματα για να πάρετε μιά μικρή γεύση....

"ΘΕΜΑ: Περί εξωπετάξεως γκρα και χέσεως του υποφαινομένου υπό χήρας, καραπουτανάρας του κερατά και δε συμμαζεύεται..."σελ. 13

Νυφική καρσέλα

Σήμερα ανέβηκα, ψηλά στη Μουργκάνα. Είπαμε πολλά με τον Κώστα Τσαντίνη στο φιλόξενο σπίτι του. Θυμήθηκε τις μέρες που πέρασε με τους αντάρτες και τον Σπύρο Σκεύη. Θα τα πούμε σιγά-σιγά...

Γιώργος Μαργαρίτης. Μουργκάνα

Πρώτες παρατηρήσεις για τη Μουργκάνα στο κείμενο του Γ. Μαργαρίτη, από το βιβλίο Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΦΥΛΙΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ 1946-1949.

Όταν είχα διαβάσει το έργο του Γ. Μαργαρίτη, δεν είχα ψάξει το θέμα της Μουργκάνας τόσο πολύ. Σήμερα όμως μπορώ να κάνω κάποιες παρατηρήσεις:

1. Η σχέση των ανταρτών με τους ντόπιους.

 Γράφει: "…Η περίκλειστη Μουργκάνα δεν ήταν σε θέση να θρέψει τον ίδιο της τον πληθυσμό και η άφιξη χιλίων ή χιλίων πεντακοσίων ανταρτών θα έπρεπε κανονικά να οδηγήσει τα πράγματα στο αδιέξοδο…"[1] Το συμπέρασμα όμως είναι:

"…[Ο Δημοκρατικός Στρατός] έφερε μαζί του και αγαθά. Με τα αγαθά αυτά μπόρεσε να ανταμείψει τις πρώτες υπηρεσίες των κατοίκων[2]…να ξεκινήσει με άλλα λόγια, μια οικονομική δραστηριότητα στα ορεινά και αποκομμένα χωριά. Η δραστηριότητα αυτή, τουλάχιστον σε μια πρώτη φάση, ίσως βελτίωσε τις συνθήκες ζωής των ανθρώπων…"[3]  Έφεραν τον πόλεμο στην περιοχή τους, τους χρησιμοποίησαν νύχτα μέρα για την κατασκευή των αμυντικών έργων, τη μάχη της σοδειάς, τη μεταφορά των τραυματιών, την "επιδρομή[4]" στα έρημα χωριά, τους απέκοψαν από τις οικογένειές τους (οι…άντρες την είχαν κοπανήσει για το Φιλιάτι, αφήνοντας πίσω τα γυναικόπαιδα και τους γερόντους), εκτέλεσαν όσους είχαν αντίρρηση, στο τέλος πήραν τα παιδιά τους στο παραπέτασμα, αλλά…βελτίωσαν τις συνθήκες ζωής!

"…Γύριζαν στον τόπο τους τα ξημερώματα [από τις αποστολές στα χωριά που οι κάτοικοί τους τα είχαν εγκαταλείψει] και το προϊόν της νύχτας κατανεμόταν, ανάλογα με το είδος του, στο κοινό όφελος και των ανταρτών και των κατοίκων."

Φυσικά δεν περίμενα από τον Γ. Μαργαρίτη να ξέρει καλά το Σούλι. Όμως πετάει το παρακάτω: "Οι λειτουργίες που διαμορφώθηκαν θύμιζαν ανάλογες καταστάσεις στο Σούλι του καιρού του Αλή Πασά.." Δηλαδή, μετά το πλιάτσικο, οι αντάρτες κι οι κάτοικοι μαζεύονταν στην πλατεία, όπως οι Σουλιώτες (!;) και μοίραζαν τα λάφυρα!

Ιδανική εκλαΐκευση της κατανομής του "πλούτου". Οι αντάρτες (και πολύ περισσότερο οι Σουλιώτες) στο ρόλο του Ρομπέν των δασών!

Μην ξεχνάμε όμως, ότι όταν έφυγε ο Δημοκρατικός Στρατός (προτιμώ αυτόν τον όρο, από τη στιγμή που δεν ενεργούσαν σαν αντάρτες) άφησε πίσω του τις αποθήκες της Επιμελητείας γεμάτες! (Πήρε μαζί του μόνο τα απαραίτητα, και δεν κατέστρεψε τα υπόλοιπα, ώστε να μην καταλάβουν στον Εθνικό Στρατό ότι αποχωρούν).

Ο Δήμος Βότσικας υπεύθυνος της επιμελητείας γράφει: "…επί ένα μήνα περίπου, όσοι εργάστηκαν στην συγκέντρωση της σοδειάς δεν κοιμόνταν περισσότερο από 5-6 ώρες το εικοσιτετράωρο. Έπιαναν δουλειά όταν έφεγγε και τέλειωναν όταν θάμπωνε. Πολλές φορές εργάζονταν και με το φεγγάρι…"[5] Φυσικά εργάζονταν κι οι αντάρτες, αλλά τη βασική δουλειά την έκαναν οι κάτοικοι της περιοχής! Αυτοί κουβαλούσαν και τους τραυματίες στα μετόπισθεν και την Αλβανία. Ο Γ. Μαργαρίτης προσπαθεί να μας πείσει ότι είχαν τη συναίνεση και τη στήριξη του πληθυσμού.

Ο Κ. Τσαντίνης γράφει όμως ως αυτόπτης μάρτυρας: "…το μαρτύριο μεταφορέων και μεταφερομένου συνεχιζόταν αδιάκοπο…Τα κουρασμένα πόδια των τραυματιοφορέων σκουντουφλούσαν στις κοφτερές πέτρες…[οι τραυματιοφορείς δοκίμασαν στο ρέμα να αδειάσουν τον τραυματία!] Τους παίρνει έγκαιρα είδηση ο συνοδός επονίτης. Στρέφει το όπλο κατά πάνω τους, απειλώντας ότι θα τους εκτελέσει την ίδια στιγμή. -Θα σας σκοτώσω, παλιοτόμαρα! Δολοφόνοι! Σαμποταριστές του αγώνα, ούρλιαζε ο επονίτης. Το αγριεμένο βλέμμα και η αποφασιστικότητά του δεν άφηναν περιθώρια για παρερμηνείες ως προς τις προθέσεις του…"[6] Αυτή πρέπει να ήταν πάνω-κάτω η σχέση κατοίκων ανταρτών κι όχι η ιδανική που προσπαθεί να περιγράψει ο Γ. Μαργαρίτης:"…η επίλυση των οικονομικών, επισιτιστικών προβλημάτων της μικρής επικράτειας της Μουργκάνας βοήθησε στο δέσιμο του ΔΣΕ με τους κατοίκους των χωριών…"[7] Αλλά και πιο κάτω ο Κ. Τσαντίνης, δείχνει καθαρά τις απόψεις των κατοίκων στο θέμα του "παιδοφυλάγματος": "…Έκπληκτοι και ξεροκαταπίνοντας τα σάλια μας χειροκροτήσαμε με ενθουσιασμό τον ομιλητή, χωρίς να δίνομε σημασία στο καχύποπτο βλέμμα των μανάδων μας, που γινόταν όλο και πιο βλοσυρό, όσο ο ενθουσιασμός μας μεγάλωνε, και σιγομουρμούριζαν μέσα από τα σφιγμένα τους δόντια: "Κοίταξε πως κάνουν τα σκασμένα! Φίδι που μας κουλούριασε! Θα ξεκινήσουν να πάνε μοναχά τους μέσα στην Αλβανία, δε θα μας χαμπερίσουν ντίπι!…-Δεν το πονάς το παιδί σου, συναγωνίστρια, είπε η διαφωτίστρια, που θέλεις να το κρατήσεις στο χωριό και δεν το στέλνεις να σπουδάσει στις Λ.Δ.; -Γέννησε και κουνάρησε πρώτα παιδιά κι ύστερα έλα να κουβεντιάσουμε αν πονάω ή όχι το παιδί μου, της απάντησε αποφασιστικά η μάνα μου… "[8]

Δεν θα στηριχτούμε στις αναφορές του Ν. Γκέιτζ για το θέμα, αλλά δεν θα υποστηρίξουμε και… βελτίωση συνθηκών ζωής!

συνεχίζεται…

---

[1] τ. Α΄σ. 400.

[2] Ο Κ. Τσαντίνης (τον οποίο χρησιμοποιεί ο Γ. Μαργαρίτης) γράφει: "…Χωρίς χρονοτριβή οι χωριανοί ξεχώρισαν κάμποσα "σφαχτά" και τα παρέδωσαν στους αντάρτες. Μάζεψαν όσο ψωμί μπορούσαν πρόχειρα και κάθε σπίτι ανέλαβε να παρασκευάσει μια φουρνιά ψωμί για το πεινασμένο στράτευμα των ανταρτών…" Κώστας Τσαντίνης, Μουργκάνα, Ένας δεύτερος Γράμμος, Αθήνα 1989, σ.23.

[3] σ. 398.

[4] Τον όρο "επιδρομή" για το πλιάτσικο, τον χρησιμοποιεί ο ίδιος ο Μαργαρίτης.

[5] Βότσικας Δήμος, Στη θύελλα, Αναμνήσεις από την Εθνική Αντίσταση και τη δράση του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας στην Ήπειρο και στη Δυτική Μακεδονία, Αθήνα 1985, σ. 245-246.

[6] Κώστας Τσαντίνης, σ.69.

[7] σ. 401. βλ. και "Ο φόβος της προδοσίας".

[8] Τσαντίνης, σ. 113-114.

Σπύρος Σκεύης

Ο πρωταγωνιστής των μαχών της Μουργκάνας, δάσκαλος Σπύρος Σκεύης, σε προπολεμική φωτογραφία.
"...Ο διοικητής Σπύρος Σκεύης, δάσκαλος το επάγγελμα, δε σπούδασε στα θρανία την πολεμική τέχνη αλλά στη φωτιά της μάχης: στον πόλεμο της Αλβανίας ως έφεδρος αξιωματικός, στο πρώτο και δεύτερο αντάρτικο, όπου και αναδείχτηκε άφταστος πολέμαρχος."  σ. 85.
 
"...Στις 29 Νοεμβρίου 1947 μπαίνει θριαμβευτικά στο πατρικό του χωριό, Λιά, καβάλα στο ατίθασο φαρί του, ο ταγματάρχης του ΔΣΕ Σπύρος Σκεύης, επικεφαλής του τάγματός του, συνοδευόμενος από έφιππη ακολουθία -προπορεύονταν δέκα καβαλαραίοι μπροστά και δέκα ακολουθούσαν από πίσω. Στην είσοδο του χωριού, στου Παραγιάννη, στις χωριανές και στους λίγοστούς ηλικιωμένους άντρες που τον υποδέχτηκαν είπε με κάποια δυσοίωνη διαίσθηση για το μέλλον της παρατάξεώς του και την προσωπική του μοίρα:
' Συναγωνιστές και συναγωνίστριες! Εμείς το ξέρομε πως θα πεθάνομε. Αν θέλαμε να ζήσομε μιαν άνετη ζωή για τον εαυτό μας, θα μπορούσαμε να το κάνομε. Εμείς όμως αγωνιζόμαστε για σας. Για να ζήσετε εσείς και τα παιδιά σας σε έναν καλύτερο κόσμο. Γι αυτό δώστε και σεις ό,τι μπορείτε για τον αγώνα...'..."  σ.23
(Από το βιβλίο του Κ. Τσαντίνη ΜΟΥΡΓΚΑΝΑ )

ΜΟΥΡΓΚΑΝΑ Ένας δεύτερος Γράμμος

Οι "λογαριασμοί" με τη Μουργκάνα είναι παλιοί. Τώρα έφτασε η ώρα της εξόφλησης. Να μαζευτεί όλο αυτό το σκόρπιο υλικό και να τακτοποιηθεί σε ένα βιβλίο. Ο Κώστας Τσαντίνης έκαμε την αρχή και το έργο του αποτελεί πιά πηγή για τους ερευνητές της ιστορίας. Είδε από κάποια απόσταση τα γεγονότα, παρότι τάζησε "από μέσα". Είναι λογικό να μη μπορεί να αποστασιοποιηθεί εντελώς και να γέρνει από τη μιά πλευρά.

Ο Δημήτριος Ζαφειρόπουλος, είδε τα πράγματα από τη σκοπιά του στρατιωτικού. Αν ζούσε σήμερα ίσως άλλαζε τον τίτλο. Τότε όμως οι "όροι" είχαν εισβάλλει στη ζωή των αντιπάλων. Ακόμα κι ο πράος Δ.Χατζής, μιλάει για θάνατο!

Το έργο του Δημήτρη Χατζή θέλει πολύ ψάξιμο. Δεν έχω εντοπίσει ακόμα την αρχική έκδοση στη "ΦΩΝΗ ΤΟΥ ΜΠΟΥΛΚΕΣ". Υποψιάζομαι ότι θα είναι ακόμα πιό σκληρό. Μέσα στη φωτιά των μαχών, ο άνθρωπος γίνεται θηρίο. Οι πληροφορίες του Χατζή προέρχονται από τα επίσημα κείμενα της παράταξής του (φυλλάδιο ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΟΣ ΣΤΡΑΤΟΣ). Φυσικά ήταν κι ο ίδιος εκεί.

Κι από κοντά η βαριά σκιά της ΕΛΕΝΗΣ. Η ζωή στις ανταρτοκρατούμενες περιοχές. Κι ο θάνατος.

Κι οι άλλες "Ελένες". Θέλουν ξανά ξεσκόνισμα όλα αυτά.
Από κοντά οι χάρτες των μαχών, η περιήγηση (ξανά και ξανά) στο χώρο, παλιές φωτογραφίες, καινούριες φωτογραφίες, συζητήσεις με φίλους. Θα ανεβάζω σιγά-σιγά το υλικό, για να το βλέπουμε όλοι. Κάθε παρατήρηση και κριτική καλοδεχούμενη. (Εξαιρούνται οι εντελώς καμμένοι ηλίθιοι κουκουλοφόροι !).

Η άλλη πλευρά

Το βιβλίο του υποστράτηγου Γ. Ζαφειρόπουλου, Ο Αντισυμμοριακός Αγών 1945-1949, Αθήναι 1956, παρουσιάζει με σχετική αντικειμενικότητα τα γεγονότα του εμφύλιου από καθαρά στρατιωτική σκοπιά. Μεταχειρίζεται βέβαια τους όρους της εποχής (σημμορίτες κλπ) αλλά σε πολλά σημεία παραδέχεται τη στρατιωτική ικανότητα του αντίπαλου! Ο Ζαφειρόπουλος, όπως ο ίδιος ο Τσακαλώτος, ήξεραν καλά ότι πολεμούσαν με έναν οργανωμένο στρατό κι όχι με "κατσαπλιάδες" όπως πίστευε ο Παπάγος κι ο βασιλιάς στην Αθήνα.

Χάρτης από το βιβλίο, που δείχνει τις επιθέσεις του Εθνικού Στρατού και του Δημοκρατικού Στρατού. Για τον ελιγμό των ανταρτών ο Ζαφειρόπουλος γράφει στη σ. 470:

Ως στρατιωτικός όμως, αναγκάζεται να ομολογήσει στη σ. 471:

"η Διοίκησις της 76ης Ταξιαρχίας απέδειξεν ότι υστέρησεν του απέναντι Διοικητού, όστις ήτο άμοιρος της πολεμικής τέχνης, καθ΄ο ερασιτέχνης, πλην όμως κατείχε τας στοιχειώδεις γνώσεις και εγνώριζε να εφαρμόζει τας στοιχειώδεις αρχάς της τακτικής"
Ο Κώστας Τσαντίνης στο βιβλίο του, όπως είδαμε γράφει: 

"Μόνο που ο απέναντι διοικητής Σπύρος Σκεύης, δάσκαλος το επάγγελμα, δε σπούδασε στα θρανία την πολεμική τέχνη αλλά στη φωτιά της μάχης: στον πόλεμο της Αλβανίας ως έφεδρος αξιωματικός, στο πρώτο και δεύτερο αντάρτικο, όπου και αναδείχτηκε άφταστος πολέμαρχος."
Ο "απέναντι διοικητής" όμως, δεν ήταν ο Σ. Σκεύης, αλλά ο Γιώργος Καλιανέσης (1910-1988) και γι αυτόν μιλάει ο Ζαφειρόπουλος. 

 

 

(Ο Γ. Καλιανέσης στο κέντρο την εποχή του ΕΛΑΣ. Φωτογραφία Κώστας Μπαλάφας).
Αλλά κι ο Ζαφειρόπουλος κάνει λάθος για τον Καλιανέση (Μεσσήνη). Δεν ήταν "ήτο άμοιρος της πολεμικής τέχνης, καθ΄ο ερασιτέχνης" αλλά απόφοιτος της Στρατιωτικής σολής των Ευελπίδων, απότακτος του κινήματος του ΄35, πολεμιστής του ΄40 και λοχαγός ΠΖ του ΕΛΑΣ. Ο Δ. Χατζής έγραψε όπως είδαμε: "

Σε μιαν προκήρυξη που την υπογράφει ο «ένδοξος εθνικός Ελληνικός Στρατός» καλούνε τους αντάρτες, τα «αθώα Ηπειρωτόπουλα» να ξυπνήσουν. Δηλαδή να παραδοθούν. Και πριν παραδοθούν να σκοτώσουν τον αρχηγό τους Καλιανέση.
Προδότη και δειλό τον λένε τον Καλιανέση σ’ αυτή την προκήρυξη τους. Προδότης φυσικά γιατί, πολεμιστής στην Αλβανία, πολέμησε και κατόπι στα χρόνια της Κατοχής τους Ιταλούς και τους Γερμανούς, αντίς να ‘ναι μαζί τους, όπως ήταν αυτοί. Και δειλός γιατί κατάφερε και ξέφυγε από τα χέρια τους. Ήτανε με τους πρώτους μόνιμους αξιωματικούς του ΕΛΑΣ, που από τον Αύγουστο του 1946 απομονώθηκαν στη Νάξο. Από κει με άλλους έντεκα δειλούς σαν αυτόν πήραν ένα καΐκι και τη νύχτα στις 15 του Απρίλη 1947 τράβηξαν και βγήκαν κοντά στην Αταλάντη. Με πέντε όπλα μονάχα και ένα οπλοπολυβόλο, χωρίς οδηγό και χωρίς συνδέσμους, ξεκινήσανε ν’ ανταμώσουν τα τμήματα του Δημοκρατικού Στράτου της Ρούμελης. Όπου κι όποτε τα βρούνε..."
Τον Καλιανέση δεν τίμησε μόνο ιπποτικά ο Ζαφειρόπουλος.

Στο περιοδικό «Δημοκρατικός Στρατός» με τίτλο «το πρόβλημα των ηθικών αμοιβών στη λαϊκοδημοκρατική μας επανάσταση», αναφέρεται η  προαγωγή του συνταγματάρχη του ΔΣΕ Γιώργου Καλιανέση σε υποστράτηγο για τις λαμπρές του επιτυχίες στη Μουργκάνα επειδή «σαν διοικητής του Αρχηγείου Ηπείρου αντιμετώπισε μ’ επιτυχία δυο αλλεπάλληλες εκστρατείες του μοναρχοφασιστικού στρατού, που του προξένησε σοβαρές απώλειες και ματαίωσε τα σχέδιά του».
Αργότερα στο Γράμμο, ο Γ. Καλιανέσης ήταν επιτελάρχης της 670 Μονάδας.

(Ας μην αναφέρουμε εδώ τί τράβηξε ο "υποστράτηγος" στη Σοβιετία, όπου κατέφυγε...) 

(Ο στρατηγός Καλιανέσης, όρθιος δεξιά, στις φυλακές της Τασκένδης, κατηγορούμενος για "χουλιγκανισμό"   :)
Συμπλήρωμα: Όταν θάρθει η ώρα, θα δούμε και τί τράβηξε όταν γύρισε στην πατρίδα, κυρίως από τον Ν. Γκατζογιάννη.