ΣΠΥΡΟΣ ΚΟΚΚΟΡΗΣ

                                                 (αρχείο: Μάριος Μπίκας)

ΣΠΥΡΟΣ ΚΟΚΚΟΡΗΣ

Ο Σπύρος Ν. Κόκκορης γεννήθηκε στα Σαμέτια Παραμυθιάς το 1918 κι εκεί μεγάλωσε και τελείωσε το Γυμνάσιο Παραμυθιάς. Τελείωσε αργότερα την Ακαδημία και τη Στρατιωτική σχολή Σύρου.

Ήταν ασυμβίβαστος στην αδικία, μισούσε την εκμεταλλεύτρια τάξη, που την έβλεπε στυγνή και ανάλγητη στον ίδιο του τον πατέρα, υπάλληλο των αρχόντων της περιοχής της Παραμυθιάς. (Ο πατέρας του ήταν υπάλληλος του μεγαλέμπορου Ρίγγα).

Ήταν από τους πρώτους που βγήκαν στο βουνό στη διάρκεια της κατοχής και υπηρέτησε στον Ε.Λ.Α.Σ. στο εαμικό κέντρο στα Πράδαλα. Στις σκέψεις για την οοργάνωση του μεταπολεμικού κόσμου, τόνιζε τα βράδια στις συζητήσεις με τους συναγωνιστές του τους ρόλους που θα είχε ο καθένας. Σε κάποιον έδωσε τη θέση του πρεσβευτή στα…Τίρανα, αλλά δεν του άρεσε γιατί την βρήκε μικρή!

Όταν στο Λευτροχώρι πολεμούσε εναντίον των Γερμανοτσάμηδων, τραγουδούσε το τραγούδι  : 

Πού πάτε Τούρκοι, Γερμανοί,

πού πατ’ Αρβανιτάδες.

Εδώ τζαμιά δεν έχουμε,

να ’ρθεις να προσκυνήσεις…

Κατέφυγε στο Μπούλκες της Γιουγκοσλαβίας από το οποίο ήρθε στην Ελλάδα το Φθινόπωρο του 1946 ύστερα από 43 μέρες πορεία! Με την ομάδα του Μήτσου Κύρλα προσπάθησε να οργανώσει επαναστατική βάση στην περιοχή της Δωδώνης, της Λάκκας Σουλίου και της Ντουσκάρας. Η περιοχή όμως ήταν γεμάτη από ΜΑΥδες και Εδεσίτες κι έτσι αναγκάστηκε να πάει στα γνωστά του μέρη στη Θεσπρωτία.

Λαθεμένα οι διώκτες του νόμισαν ότι τον είχαν σκοτώσει και ανήγγειλαν το θάνατό του στην εφημερίδα «Κήρυξ» 24-12-46:

«….Η 8^η μεραρχία ανακοινώνει: Την 16^ην ώραν της 20 τρέχοντος δύναμις του σταθμού χωροφυλακής Κουρέντων συνεπλάκη μετά συμμορίας Κοκκορη-Κύρλα εις περιοχήν δυτικώς Κουρέντων….Εις δευτέραν συμπλοκήν καταδιωκτικού αποσπάσματος εσπερινάς ώρας 22 τρέχοντος εις περιοχήν Ζαγόρτσας εφονεύθη ο αρχισυμμορίτης Κόκορης Σπυρίδων Δημ/λος εκ Παραμυθιάς…»

Από τότε έζησε σκληρά στο ύπαιθρο ή σε υπόγεια κρυμμένος, βρεγμένος, κρυωμένος.

 (έζησε το διάστημα αυτό μεταξύ Πέρδικας και Παραμυθιάς) υπέφερε τα πάνδεινα απομονωμένος και χωμένος σε κρύπτες και μόνο οι παλιοί του συναγωνιστές από τον Ε.Λ.Α.Σ. τον διατήρησαν στη ζωή.

Το μέτρο της αντοχής αυτού του αδύνατου μα σκληρού αγωνιστή δεν δίνεται εύκολα.

Βαθιά  πιστός στο κόμμα του, ονόμαζε «γιδολαό» τους συμπατριώτες του που δεν ένιωθαν, όσο αυτός, το νόημα του αγώνα και δεν ακολουθούσαν τις ιδέες του.

Ο Σπύρος Κόκορης συμμετέχοντας στο απόσπασμα Σουλίου υπό τον Πολυχρόνη Βάη (Πετρίτη) ως επίτροπος τάγματος, έδωσε πολλές μάχες στην περιοχή που γνώριζε καλά. Τον Ιούλιο του 1948 ο στρατός έστειλε πολλές δυνάμεις στο Σούλι και η παραμονή των ανταρτών έγινε πολύ δύσκολη. Έτσι αποφάσισαν να ελιχθούν προς τον Καλαμά. Ο Σ. Κόκκορης ήταν στην Κουμαριά, συγκρούστηκε με τις ΜΑΥ και προσχώρησε κι ενώθηκε με την υπόλοιπη φάλαγγα των ανταρτών στην Ζαγόρτσα. Από κει το συγκρότημα έφτασε στον Μέγα Λόγγο, όπου έμεινε μια μέρα, προχώρησε ύστερα στην Αραχωβίτσα, πέρασε το δημόσιο δρόμο στους μύλους της Παλιουρής κι έφτασε στα Ρίζια. Εκεί στις 23 Ιούλη 1948 σκοτώθηκε ο Σπύρος Κόκκορης από αδέσποτη σφαίρα. Η απώλεια του θεωρήθηκε μεγάλη, κοντά στο νεκρό έτρεξαν οι στρατιώτες. Οι σύντροφοί του μαζί με την αδερφή του, προσπάθησαν να πάρουν το πτώμα του και το σάκο με τα χαρτιά του, αλλά πρόλαβαν οι άλλοι και τον σκύλεψαν. Το κεφάλι του σύρθηκε στους δρόμους ως τρόπαιο.

Οι υπόλοιποι μεταφέροντας τραυματίες κι επιστρατευμένους πέρασαν από το Ράικο στη Μουργκάνα. Λίγες μέρες αργότερα σκοτώθηκε κι ο αδερφός του Σπύρου, ο Παύλος Κόκκορης. Στη Γρανιτσοπούλα έγινε ανασυγκρότηση και τον Αύγουστο το συγκρότημα επέστρεψε πάλι στο Σούλι.

Ο Σπύρος Κόκκορης, ονομάστηκε αντισυνταγματάρχης πεζικού του ΔΣΕ τιμημένος νεκρός.

                                                              σε Ζιάγκος Αντίσταση, II, 22

[Από το βιβλίο της ΜΟΥΡΓΚΑΝΑΣ. κεφάλαιο ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ]

Τα στοιχεία από Ζιάγκος, Αντίσταση, II, σ.22-23, Ζιάγκος Εμφύλιος, I,171, 214, 313-314. Μάριος Μπίκας, http://www.margariti-gr.de και Ήρωες και Μάρτυρες.

Ε.Λ.Α.Σ. Θεσπρωτίας

           Τμήμα της ομάδας Φιλιατών σε Ζιάγκος, Αντίσταση II, σ. 17

Η πρώτη ανταρτοομάδα του Ε.Λ.Α.Σ. Θεσπρωτίας

Στη Θεσπρωτία η πρώτη ανταρτοομάδα με σαφή και συγκεκριμένο σκοπό την ένοπλη αντίσταση στον κατακτητή της πατρίδας έγινε στην περιοχή των Φιλιατών.

Για τη συγκρότηση της ομάδας αυτής, που άρχισε την περιοδεία της μόλις με τις αρχές του 1943, χρειάστηκε μια διαδικασία και πολλή δουλειά. 

Η πρώτη ανταρτοομάδα του Ε.Λ.Α.Σ. στο σχολείο του Λιά (1943)

                 σε Μήτσης, Θυμάμαι σ. 93 και Μήτσης, Ορόσημα, σ. 57.

Αυτοί που την πρωτοξεκίνησαν ήταν εαμίτες, βασικά απ’ τα χωριά της Σκάλας [Φιλιατών]. Συγκεντρώθηκαν στη Γολά, ξεκίνησαν για τη Μπολιάνα, εκεί φάγανε σε κοινό συσσίτιο και άρχισαν τη μεγάλη περιοδεία στα χωριά, όπου μιλούσαν σε συγκεντρώσεις των κατοίκων κι ανέπτυσσαν το πρόγραμμα του ΕΑΜ. Την ομιλία έκανε ο Προκόπης Σκεύης, πολιτικός της ομάδας.

                       Προκόπης Σκεύης προπολεμικά σε Καββαθάς, Ελένη, 296.

Σαν βασικός παράγοντας αυτής της εξέλιξης στο Φιλιάτι ήταν ο δάσκαλος Προκόπης Σκεύης, που είχε τη σύνδεση με τα Γιάννινα και ασκούσε επιρροή στο χώρο εκείνο.

Θα πρέπει να τονιστεί ότι ο Προκόπης Σκεύης έμενε στο Φιλιάτι στο σπίτι του προοδευτικού Τσάμη Μουσά Ντέμη. 

           Μουσά Ντέμης (Φραγκίσκος αρχείο)

Για να καλύψει τη μετάβασή του στα Γιάννινα έκανε καμιά φορά τον έμπορο. Ο Νικόλας Κούκας, μου λέει ότι μια φορά, που έπρεπε να συνδεθούν με τα Γιάννινα, φόρτωσαν τενεκέδες και πήγαν.

Οι Ιταλοί, που παρακολουθούσαν τις κινήσεις τους, πήγαν και στο διευθυντή του σχολείου, στο οποίο υπηρετούσε. Δεν ξέρομε τι είπαν με το διευθυντή του σχολείου, πάντως πήγαν στο σπίτι και τον ζήτησαν, δεν τον βρήκαν. Πλησίαζε να τελειώσει το 1942 και ο Σκεύης με τους συνεργάτες του βρίσκονταν στην τελευταία φάση της διαδικασίας, από την οποία βγήκε η πρώτη ανταρτοομάδα του Ε.Λ.Α.Σ. Θεσπρωτίας, η ομάδα Φιλιατών, όπως σωστά ονομάστηκε τότε.

Το Γενάρη του 1943 έκαναν αρχή οι πρώτοι ένοπλοι, Νικόλαος Κούκας, Μουσταφάς απ’ το Καλμπάκι, Γιάννης Κόντης απ’ το Φοινίκι, Βαγγέλης Δούπης απ’ την Κοκκινιά. Η αρχή έγινε, άρχισε η περιοδεία και οι προσχωρήσεις νέων μελών στην ομάδα Βαγγέλης Πούλος, Παπακαίσαρης, Θεόδ. Βήτος, Σπύρο Στράτης απ’ το Κόκκινο Λιθάρι, Σωτήρης Πάντος, Αστέρης Μακρής απ’ τη Σίδερη, Κ. Παπασταύρου, Φ. Παπασταύρου, Διον. Μαντζάρας, Ηλίας και Τάσος Στραβέλης, Σπ. Γκαρής, Κώστας, Χρήστος και Γιώργος Τσέκας, Β. Μαντέλος, Βας. Σεραφίγκος κι άλλοι ακόμα, που ξεχάστηκαν. Η ομάδα αυτή δυνάμωσε περισσότερο με την προσχώρηση των ενομωταρχών Φάνη Θεοχαρίδη, Θ. Καλογερόπουλου, Βας. Παναγιωτόπουλου, Γιάννη Μάλαμα. Αυτούς όλους τους αντάρτες τους βλέπομε απ’ τους πιο παλαιούς στην ηλικία του αντάρτη στο 15^ο σύνταγμα του Ε.Λ.Α.Σ. που συγκροτήθηκε με τη συγχώνευση όλων των ομάδων στο χώρο δυτικά του Καλαμά.

Στην ομάδα προσχώρησε ο Ντερβίς Νταγιάκα, ανεψιός απ’ αδερφή του Μουσά Ντέμη.[1]

Στην ομάδα προσχώρησε ο έφεδρος ανθυπολοχαγός Κώστας Στεργιόπουλος από τη Μουτσιάλα (Νεροχώρι) ο οποίος ανέλαβε στρατιωτικός διοικητής λόγω της πείρας του.

Η ομάδα περιόδευσε στα χωριά της Μουργκάνας: « Στις αρχές Γενάρη 1943 ήρθε στο χωριό [Λιντίζντα] η πρώτη Ομάδα, επικεφαλής ήταν ο Προκόπης Σκεύης, δάσκαλος, ο Ευάγγελος Δούπης, Δάσκαλος και ο παπά Καίσαρης. [φωτο Παπα Καίσαρης Μελετζής] Η ομάδα ήταν 18 άτομα, όλοι από τα χωριά της περιοχής Φιλιατών, εμφανίστηκαν στο χωριό ένοπλοι, τραγουδώντας και με την  ελληνική σημαία. Εν τω μεταξύ οι καραμπινιέροι είχαν φύγει γρηγορότερα για το Φιλιάτι και οι χωροφύλακες, εκτός από ορισμένους, που κατατάχτηκαν στην Ομάδα. Οι Ασπροκκλησιώτες με πρώτους τους οργανωμένους δέχτηκαν με ενθουσιασμό και χαρά τους πρώτους αντάρτες που ήρθαν στο χωριό, τους κέρασαν, ετοίμασαν ψωμί και φαγητό, χόρεψαν, τραγούδησαν και έφυγαν για την Πόβλα, έκαναν την πρώτη εμφάνιση σ’ όλα τα χωριά.[2]»

…………………..

«…Αρχές του Μάρτη 1943 στην Κοκκινιά, στο σπίτι του Άγγελου Δούπη συνήλθαν δραστήρια μέλη των τοπικών οργανώσεων και αποφάσισαν να συγκροτήσουν το καθοδηγητικό όργανο, την επαρχιακή του Ε.Α.Μ.»[3]  Στην πρώτη επαρχιακή πήραν μέρος ο δάσκαλος Προκόπης Σκεύης από του Λιά (που ορίστηκε γραμματέας) ο Κώστας Παπαδόπουλος, δάσκαλος από το Φατήρι, ο οποίος αργότερα εκλέχθηκε έπαρχος Φιλιατών, ο δάσκαλος Δημήτρης Λέντζαρης από την Πλεσίβιτσα, ο παλιός κομμουνιστής Γεράσιμος Λεβέτσιος κι ο Ηλίας Μάικας από τη Σαγιάδα, ο Γιάννης Κόντης από το Φοινίκι κι ο δημοσιογράφος Γεώργης Βουγίδης από το Γηρομέρι, ο οποίος έγραψε και τον παρακάτω ύμνο του Ε.Α.Μ.

Ενωθείτε παλληκάρια

Νους, καρδιά και μια πνοή

Κατ’ απ’ την πλατειά σημαία

Του ΕΑΜ τη λαϊκή

Κι ενωμένοι πολεμάτε

Το σκληρό κατακτητή

Όπου χαίρεται στο γαίμα

Και στο χαλασμό πατεί

Πολεμάτε των προγόνων

Άξιοι γόνοι ξακουστοί

Ώσπου η λευτεριά απ’ τον ήλιο

Τον ελληνικό λουστεί

Και δεν θάβρει το ντουφέκι

Τοίχου απόμερου καρφί,

Της αρχής ο καθ’ αρπάγος

Ζωντανός αν δεν ταφεί!

(Εθνική Αντίσταση, Συλλογή Ενδέκατη, Μάης 1973, 94.)

Η περίπτωση του Βουγίδη είναι χαρακτηριστική και μας δείχνει την πλατειά ανταπόκριση που είχε το μήνυμα του Ε.Α.Μ. στο λαό.

 Ο δημοσιογράφος και λογοτέχνης Βουγίδης, σημαντικό μέλος της κοινότητας των Φιλιατών,  εκδότης της εφημερίδας «ΘΕΣΠΡΩΤΙΑ» ήταν παλιός Βενιζελικός, ο οποίος δέχτηκε με ενθουσιασμό να υπηρετήσει το καθεστώς της 4^ης Αυγούστου. Με τον ίδιο ενθουσιασμό φαίνεται ότι υποδέχτηκε και το …Ε.Α.Μ.[4] Δίπλα του ο δάσκαλος Παπαδόπουλος, συνεργάτης του σε όλη την πορεία, κι αυτός με το Ε.Α.Μ. ως έπαρχος. Εκτός από τους παλιούς Κομμουνιστές οι οποίοι συντόνιζαν λόγω πείρας την παράνομη δράση (Γεράσιμος Λεβέτσιος, Γιάννης Κόντης) συμμετείχαν και άσχετοι έως εχθρικοί προς τους κομμουνιστές μέχρι πριν από λίγο καιρό.

Εδώ θα πρέπει να παρατηρήσουμε επίσης, ότι οι πρώτες ανταρτοομάδες πλαισιώθηκαν και από Αλβανοτσάμηδες. Ο ρόλος του Μουσά Ντέμη στο Φιλιάτι δεν έχει ακόμα εκτιμηθεί. Οι σχέσεις με το αντίστοιχο κίνημα στην Αλβανία ήταν εξαιρετικές λόγω των Αλβανοτσάμηδων αλλά και των Βορειοηπειρωτών της Τσέτας. Ο δάσκαλος Π. Μήτσης[5], περιγράφει την επίσκεψη του Λευτέρη Τάλιου, με την ομάδα του στο Φοινίκι κατά τη διάρκεια της κατοχής και τον ενθουσιασμό με τον οποίο τον υποδέχτηκαν.

Ο δάσκαλος αργότερα θα είναι ο σύνδεσμος (μαζί με τον παλιό Φοινικιώτη κομμουνιστή Γιάννη Κόντη)

 ανάμεσα στο Ε.Α.Μ. και την Τσέτα. Σπουδαίο ρόλο έπαιξε ο γιός του Μουσά Ντέμη, Πετρίτ. 

[Από το πρώτο κεφάλαιο (ΤΑ ΠΡΙΝ) της ΜΟΥΡΓΚΑΝΑΣ]

---

[1] Ζιάγκος, Αντίσταση, Β’, σ.14-15-16 και Γ΄σ.33-34.

[2] Ρέγκας, Λιντίζντα, σ. 183-4.

[3] Μήτσης, Θυμάμαι, σ. 55, Σάρρας, Μνήμες, σ. 110-11.

[4] «…Όλοι είχαν πιστέψει στην ιδέα ότι μεταπολεμικά, ο λαός ια καθορίζει και το πολιτικό του σύστημα, που θα είναι η Λαϊκή Δημοκρατία και ήταν αγαναχτισμένοι για τη συνεργασία της άρχουσας τάξης με τους καταχτητές. Ένα παράδειγμα είναι πειστικό. Ο Νάσιο Γιάννης (Χρήστου) προπολεμικά, ήταν ένας σκληρός αντικομμουνιστής, το 1935 αν καλά θυμάμαι, αγόρασε μια οκά ρύζι από το μπακάλικο του Γρηγόρη Μαγκλάρα και του το έβαλε σε μια χαρτοσακούλα που έφτιαξε από μια εφημερίδα Ριζοσπάστη, ο Νάσιος αφού είδε την εφημερίδα, τον υποχρέωσε να βάλει το ρύζι σε άλλο χαρτί και όχι στο Ριζοσπάστη που είναι κομμουνιστική, έτσι κι έγινε. Αυτός ο ίδιος στην περίοδο της κατοχής, έγινε δραστήριο μέλος του Ε.Α.Μ. στρατιωτικός υπεύθυνος του Εφ. Ε.Λ.Α.Σ. και μέλος του Κ.Κ.Ε. για τη δραστήρια δράση του…» Ρέγκας, Λιντίζντα, σ. 185.

[5] Μήτσης, Θυμάμαι, σ. 53-54.

Πως ξεκίνησε ο εμφύλιος

        Ε.Α.Μ. –Ε.Λ.Α.Σ.

24 ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΣΟΥΛΙΟΥ- ΖΑΛΟΓΓΟΥ                                Δ Ι Α Τ Α Γ Η

              ΑΡΙΘ. 437                                                                     ΠΡΟΣ

                                                       Ι/ άπαντα τα τμήματα του 24 Συντάγματος Ε.Λ.Α.Σ.

                                                       2/άπαντα τα τμήματα της τέως οργανώσεως ΕΔΕΣ

                                                       3/ Περιφερειακάς Επιτροπάς ΕΑΜ Θεσπρωτίας, Πρεβέζης

                                                            και δι αυτών απάσας Λαϊκάς Επιτροπάς

                                 Κοινοποίησις 4/ αντιπρ. Συμμαχικής αποστολής κ. ταγ/χην ΠΩΛ

Κατόπιν της αποτυχούσης αιφνηδιαστικής,εγκληματικής και απροκλήτου επιθέσε-

ως του Ζέρβα ενεργηθείσης κατόπιν της υπ’ αριθ. 12244 διαταγής του ενατίον του

ΕΛΑΣ και της συνεπεία τούτου διαλύσεως δια των όπλων εις όλας τας περιοχάς της

τέως οργανώσεως ΕΔΕΣ

                                             ε ν τ ε λ λ ό μ ε θ α

Ι/ Άπαντες οι αξιωματικοί της τέως οργανώσεως ΕΔΕΣ να παρουσιασθώσιν εις την διοί-

κησιν του 24 Συντάγματος ΕΛΑΣ εντός 48 ωρών από κοινοποιήσεως εις αυτούς της παρ-

ούσης, εκκαθαρίζοντες προηγουμένως τους χρηματικούς λογαριασμούς των με αντάρτες.

2/ Οι αντάρται και οι τοπικοί ομαδάρχαι αυτών θα παραμείνωσιν εις τα χωρία των, με-

τά των όπλων των μέχρι νεωτέρας διαταγής, παραδίδοντες τα’ αυτόματα αυτών όπλα επί

αποδείξει εις τα πλησιέστερα τμήματα του ΕΛΑΣ. Οι επι κεφαλής των τμημάτων αξιωματ-

ικοί παρουσιαζόμενοι εις την έδραν του Συντάγματος θέλουσι παραδώσει και κατάστα-

σιν οπλισμού των τμημάτων αυτών.

3/ Ειδικώς δια τας ομάδας της τέως οργανώσεως ΕΔΕΣ των περιφερειών Σκαπέτων και Πο-

πόβου λόγω της ειδικής αποστολής των προς εξασφάλισιν διαφόρων διαβάσεων από επι-

δρομάς τουρκαλβανών και γερμανών, αύται θα παραμείνωσιν εις τας θέσεις των διοικό-

μεναι από τους τοπικούς οπλαρχηγούς των διατηρούντες και τον οπλισμόν των.

Κοινοποίησις της παρούσης να γίνη εις τα τμήματα της τέως οργανώσεως ΕΔΕΣ επί

Αποδείξει εφ’ ης να σημειούται η ακριβής ημερομηνία και ώρα επιδώσεως από το πλησι-

έστερον τμήμα του ΕΛΑΣ.

Δια την ακρίβειαν                              Σ.Δ.      17 Οκτωβρίου 1943 ώρα Ιη πρωϊνή

Ο υπασπιστής                             ΚΟΥΤΣΟΜΗΤΟΠΟΥΛΟΣ-ΚΑΤΣΙΟΣ-ΠΑΛΙΟΥΡΑΣ

Πολλοί νομίζουν ότι ο εμφύλιος ξεκίνησε μετά την κατοχή. Όμως στα βουνά σκοτώνονταν οι αντάρτες μεταξύ τους, πριν φύγουν οι Γερμανοί από τον τόπο. Ας δούμε ένα ντοκουμέντο διαταγή του 24ου συντάγματος του Ε.Λ.Α.Σ. για....αφοπλισμό του Ε.Δ.Ε.Σ.

(Για την ιστορία: Οι Εδεσίτες όχι μόνο δεν αφοπλίστηκαν, αλλά διέλυσαν το 24ο σύνταγμα στη μάχη του Ζωτικού. Περισσότερα όμως στο βιβλίο για την ΜΟΥΡΓΚΑΝΑ).