καπετάν Τάση Φετάνης

 Ποιός ήταν ο Τσαμαντιώτης καπετάν Τάση Φετάνης; Το θυμάται κανένας στην περιοχή αυτό το τραγούδι;

Κώτσικα

Ο τεράστιος πλάτανος της Κώτσικας μπροστά από τον μιναρέ (έναν από τους ελάχιστους που έχουν απομείνει στη Θεσπρωτία). Σε πρώτο πλάνο η Γκόλφω.

Οι σπόνδυλοι του θηρίου...

Σαν να φωτογραφίζεις ένα θηρίο από τα σωθικά του.

Το εσωτερικό του μιναρέ της Κώτσικας.

(φωτογραφία Λ.Α.)

Τα κοντράκια τση Κώτσικας

"Τα κοντράκια τση Κώτσικας"

είναι δυο κορφές γεμάτες βράχια (κοντράκια)

κι έτσι τις ονόμαζαν οι Σαγιαδινοί

επειδή γι αυτούς βρίσκονταν προς τη μεριά της Κώτσικας.

Ο αυχένας ανάμεσα στα κοντράκια και το βουνό της Σαγιάδας

ονομάζεται "στου Λυκογιάννη"

επειδή εκεί ήταν παλιά ένα στρατιωτικό φυλάκιο

με αυτή την ονομασία.

H βρύση στο λιβάδι

Ανάμεσα στους δυο μύλους της Κώτσικας

στην τοποθεσία που σήμερα ονομάζεται "λιβάδι"

βρίσκεται αυτή η βρύση

από την οποία έπαιρναν νερό τα "σεφαίϊκα"

(του Σεφ Χαμπίμπη).

Η "βρύση στο λιβάδι"

κυλάει ακόμα το νερό της

και ξεδιψάει τους οδοιπόρους...

 Στην κάτω αριστερή πλευρά της έχει και γούρνα

για να πίνουν νερό τ' άλογα...

Κώτσικα

Το τρίτο τζαμί

Το τρίτο τζαμί της Κώτσικας βρίσκεται στις πλαγιές του βουνού πάνω από τη μεγάλη βρύση που σήμερα είναι απλώς μια τσιμεντένια δεξαμενή.

Ένας τεράστιος πλάτανος είναι φυτεμένος στην αυλή του η οποία κατασκευάστηκε σε ένα επικλινές έδαφος. (Η αυλή -και ο πλάτανος- στηρίζεται πάνω στα μεγάλα τόξα).

Θα πρέπει κάποτε να ήταν ένα από τα πιο όμορφα τζαμιά  ολόκληρης της Τσαμουριάς.

Ήταν σχετικά μικρό (εξυπηρετούσε μόνο το μαχαλά) αλλά η προσθήκη της αυλής με τον πλάτανο η βρύση κάτω στα πόδια του, οι καμάρες και τέλος η θέα προς την κοιλάδα πρέπει να το έκαναν μοναδικό!

Θα μπορούσε πολύ εύκολα να ξαναφτιαχτεί και να γίνει "πόλος έλξης επισκεπτών".

Δεν μπορώ να καταλάβω γιατί θα πρέπει να μένει κρυμμένη μια τέτοια ομορφιά και να την απολαμβάνουν μόνο μερικοί 'βαρεμένοι" κι οι ασπροπάρηδες που περνάνε που και που από πάνω του...Η Κώτσικα δεν είναι μόνο για να φτιάχνουμε νταμάρια. Θα μπορούσε να αναδειχτεί και σε συνδυασμό με το γειτονικό Πλαίσιο να αναδειχτεί ως τουριστική περιοχή.

Και μη μου πείτε για Τσάμηδες και τέτοιες ιστορίες για δράκους.

Η περιοχή είναι εντός των ελληνικών συνόρων, τελεία και παύλα.

Δικό μας είναι ότι μπορούμε να κρατήσουμε, κανένας δεν θα μας το φυλάξει για λόγου μας. Δεν μπορούμε να αφήνουμε την πολιτιστική μας κληρονομιά να καταστρέφεται, επειδή φοβόμαστε 70 χρόνια μετά, "ότι θάρθουν οι Τσάμηδες και θα μας τα πάρουν". 

Το δεύτερο τζαμί

Το δεύτερο τζαμί, βρίσκεται στο κέντρο του χωριού.

Στη φωτογραφία η πανύψηλη βάση

από τον γκρεμισμένο μιναρέ.

Το Μιχράμπ

Στο μισογκρεμισμένο τέμενος

σώζεται σε καλή κατάσταση το μιχράμπ

(κάτι σαν το δικό μας ιερό βήμα)

το οποίο υποδεικνύει την κίμπλα

(την κατεύθυνση προς τη Μέκκα).

Μπροστά από το μιχράμπ γονατίζουν οι μουσουλμάνοι

για να προσευχηθούν.

(Δεν γνωρίζω αν σε άλλο σημείο της Θεσπρωτίας

σώζεται μιχράμπ.

Υποθέτω στο Λιουράτι - Καταβόθρα

όπου ένα τζαμί σώζεται σε καλή κατάσταση

Ίσως υπάρχει και στο Καρβουνάρι).

Τα τζαμιά της Κώτσικας

Στην είσοδο του χωριού, βρίσκεται το πρώτο τζαμί

(ότι απόμεινε απ' αυτό δηλαδή).

Στις φωτογραφίες η βάση του μιναρέ.

Το γεφύρι της Κώτσικας

Μια επίσκεψη στην Κώτσικα, πρέπει να περιλαμβάνει 

και το γεφύρι.

Βρίσκεται μέσα σε πυκνή βλάστηση

αλλά την άλλη εβδομάδα θα γίνει η πρώτη προσπάθεια

καθαρισμού.

Βέβαια, στα περιβόλια ανάμεσα στην Κώτσικα

και την Πλεσίβιτσα, πρέπει να βρίσκεται θαμμένο 

ακόμα ένα γεφύρι

αλλά πιστεύω ότι και γι αυτό θα έχουμε σύντομα νέα...

Κώτσικα

►Κώτσικα, η. (Koskë[1]). Ονομασία συνοικισμού του δήμου Φιλιατών.

Οι κάτοικοι Κωτσικιώτες και Κωτσιώτες[2]. Αναγνωρίστηκε με το Β.Δ. 7-8-1919, ΦΕΚ. Α 184)1919. Το οικωνύμιο συναντάται για πρώτη φορά στο δεφτέρι του Αρβανίτικου σαντζακίου (1431) στο βιλαέτι της Vayonetya (Βαγενετίας) ως Koncke[3]. Το τοπωνύμιο αναφέρεται ως Koşka στο Οθωμανικό φορολογικό μητρώο του 1551[4] και ως Κοşika στο αντίστοιχο του 1613[5] Επίσης αναφέρεται το 1667, στο σιγίλιο του Πατριάρχη Παρθενίου Δ΄  στο οποίο απαριθμούνται τα χωριά και τα μετόχια της μονής Γηρομερίου ως Κόνισκα[6].

Ο Π. Αραβαντινός την αναφέρει ως Κόντζκα[7] και ο Κ. Κουγιτέας ως Κόντσκα.[8]

Αν αυτή η γραφή Koncke και Κόντζκα είναι η σωστή, ( ο αυστριακός χάρτης των Βαλκανίων την αναφέρει ως Kočka ενώ η ελληνική του έκδοση (Κοντογόνης[9]) ως Κότσκα κι ο Χρυσοχόος[10] ως Κόσκα και ο Κοκολάκης[11] διαβάζει qwsqe = Κόσκα) τότε το τοπωνύμιο δεν προέρχεται από το ελληνικό Άγιος Κωνσταντίνος > Κώτσιος, όπως θέλει η παράδοση των χριστιανικών χωριών της περιοχής[12], (ο Α. Κίτσος γράφει: «…Από το όνομα Κώτσης ή Κώτσιος. Πολλές οικογένειες φέρουν το όνομα Κώτσικας…»[13]) αλλά από τον φωνητικό τύπο Kontska με αφαίρεση του n και επένθεση του i μεταξύ του ts και k. Έτσι το τοπωνύμιο είναι ζωώνυμο και προέρχεται από το σλαβικό ουσιαστικό kon΄ь το άλογο και την επιθετική κατάληξη – ьska (αρσ.  Ьskъ).[14] O X. Συμεωνίδης γράφει: «…πιθανόν *Κόντσικα < σλαβ. *Konjska “αλογότοπος, ίσως αλογοπάζαρο”…».[15] Ο ίδιος όμως μελετητής ετυμολογώντας το οικωνύμιο Κοτσικιά στη Χαλκίδα προτείνει το αλβανικό kόckë-a “κόκαλο” στη σημασία του τόπου με σκληρό έδαφος, πβ. αλβανικό επώνυμο Κότσικας “κοκάλας”[16], μια ερμηνεία που συμφωνεί με το βραχώδες έδαφος της περιοχής.

Ανάλογης ετυμολογικής αρχής το τοπωνύμιο Κονίσκα στο Ζαγόρι[17] Κόντσικα στο ν. Ιωαννίνων και Κόντσκα στον καζά του Τεπελενιού.[18]

---

[1] Prapaj, Çamëria, σ. 33.

[2] Εφ. ΘΕΣΠΡΩΤΙΑ Γ. Κορφινός, Πλησίβιτσα, φ.14, 1-4-1931, σ.1.

[3] Inalcik, Arvanid

[4] Balta, Oğuz, Yaşar, Ottoman Thesprotia, σ.377.

[5] Balta, Oğuz, Yaşar, Ottoman Thesprotia, σ.379.

[6] Σπ. Οικονόμου, Εκκλησιαστική Αλήθεια, Κωνπολις έτος ΙΘ΄/1899, σ. 452-456 (σε Βασίλη Κραψίτη, Θεσπρωτικά, Αθήνα 1973, σ. 338).

[7] Ο Αραβαντινός, Χρονογραφία, 2, σ. 354.

[8] Κουγιτέας, Πραγματεία, σ. 148.

[9] Κοντογόνης, Κέρκυρα.

[10] Χρυσοχόος, Πίναξ, Κέρκυρα.

[11] Κοκολάκης, Σαλναμέ, σ. 270.

[12] Πέγγας, Πλεσίβιτσα, σ. 40 «…ο οικισμός του Αγίου Κωνσταντίνου μετακόμισε στη σημερινή θέση της Κώτσικας…» και «…Η παράδοσις από στόμα σε στόμα την έχω ακούσει, ότι ήτανε πολλά χωριά γύρα γύρα, όπως η Κώτσικα ήταν Άγιος Κωνσταντίνος πριν, η Βέρβα Αγία Βαρβάρα, η Γιάννιαρη Άγιος Ιωάννης…» διήγηση  παλιού Σαγιαδινού (Ν. Σκέντος), στο, Γεώργιος Τσόγκας, Η Σαγιάδα, εκδ. Δωδώνη Αθήνα 2009,σ. 288 και «…ολόκληρα χωριά είχαν αλλάξει τα χριστιανικά τους ονόματα με Αρβανίτικα. Έτσι για παράδειγμα: Ο Άγιος Κωνσταντίνος έγινε Κώτσικα…» Σπυρόπουλος, Σίδερη.

[13] Κίτσος, Θεσπρωτική γη, σ. 25.

[14] Οικονόμου, Οικωνύμια, σ. 141.

[15] Συμεωνίδης, Λεξικό, σ. 789.

[16] Συμεωνίδης, Λεξικό, σ. 739.

[17] Οικονόμου, Ζαγόρι, σ. 639.

[18] Κοκολάκης, Σαλναμέ, σ. 283.

Το μυλαύλακο

Το μυλαύλακο έχει μεγάλο μήκος

κι είναι χτισμένο με ακατέργαστες πέτρες.

Δεν το ακολουθήσαμε ως τη 'δέση'

γιατί έπρεπε να γυρίσουμε πίσω

για να δούμε ακόμα ένα μνημείο:

"Τη βρύση στο λιβάδι".

O υδατόπυργος

Ο υδατόπυργος του μύλου αυτού

είναι χτισμένος με μεγάλα σκαλοπάτια.

Ο δεύτερος μύλος

Ένας πρόθυμος φίλος, μας οδήγησε στο δεύτερο μύλο.

Ήταν από τη δεξιά μεριά του ποταμού

στα ριζά του βουνού,

το μυλαύλακο μάλιστα είχε σκαφτεί και χτιστεί πάνω στα βράχια.

Το καλό μ' αυτόν το μύλο

είναι ότι εκτός από τον υδατόπυργο

σώζεται και μεγάλο τμήμα του μυλαύλακου

και του ίδιου του μύλου...

Στους νερόμυλους της Κώτσικας

Για να πω την αλήθεια, δεν είχα ιδέα ότι στην Κώτσικα 

υπήρχαν νερόμυλοι.

Μετά τους μύλους στο Μαργαρίτι

όπου η παράκαμψη του δρόμου
περνάει πάνω στο συγκρότημα των νερόμυλων

δεν είχα το κουράγιο ν' ασχοληθώ άλλο 

μ' αυτό το θέμα.

Μια σειρά όμως από επισκέψεις στην  Κώτσικα

μ' έκαναν ν' αλλάξω άποψη.

Δίπλα στο δρόμο (αριστερά όπως ανεβαίνουμε για το χωριό
δίπλα στο ρέμα)

βρίσκεται σε καλή κατάσταση αυτός ο υδατόπυργος.

Το χωνί της πτώσης του νερού

είναι εσωτερικό,όπως και στο Μαργαρίτι.
Ο δρόμος έχει καταστρέψει το μυλαύλακο
το οποίο σώζεται μόνο πάνω στον υδατόπυργο.
Ο μύλος είναι γκρεμισμένος
αλλά σίγουρα, αν γίνει ανασκαφή
θα βρεθούν πολλά στοιχεία του εκεί.
Η περιοχή καθαρίστηκε από τον ιδιοκτήτη του χώρου
κι έτσι το μνημείο φαίνεται εύκολα από το δρόμο.

Σαγιάδα Βέρβα.

Αφού πήραμε μια ανάσα από τα χιόνια

(θα επανέλθω, αν επανέλθουν...)

ας δούμε ένα παλιό μονοπάτι που ξεκινούσε από την

Παλιά Σαγιάδα κι έφτανε στη Βέρβα (Αλβανία).

Με την ευκαιρία θα δούμε και μερικά άλλα πράγματα.

( Ο χάρτης απεικονίζει τα Ελληνοαλβανικά σύνορα

που χαράχτηκαν το 1913 με τη συνθήκη του Λονδίνου

και είναι δημοσιευμένος στο βιβλίο του Γ. Καλογερόπουλου

ΗΠΕΙΡΟΪΑΔΑ, Τολίδης, Αθήνα 1990, σ. 406-7).

Ο μιναρές

Το μιναρέ παρά τις προσπάθειες
δεν κατάφεραν ευτυχώς να τον γκρεμίσουν
κι έτσι σώζεται μέχρι σήμερα
μαζί με το μιναρέ στο Μαργαρίτι
και τους δυο μιναρέδες στην Καταβόθρα (Λιγουράτι).
Δεν γνωρίζω αν έχουν κηρυχτεί μνημεία
αλλά θα πρέπει σύντομα να κηρυχτούν
και να μπουν σε μελέτες αποκατάστασης
μαζί με τα δεκάδες εγκαταλειμμένα κτήρια
της Οθωμανικής περιόδου στη Θεσπρωτία.

Το τζάκι του σπιτιού.
Στον τοίχο έχουν αφήσει τα ονοματεπώνυμα
και τους τόπους καταγωγής
γενεές ...φαντάρων
που βρήκαν εκεί καταφύγιο στις ενέδρες και τα περίπολα...

Παλιό σπίτι στην Κώτσικα
δίπλα στο τζαμί.