Κώστας Μπαλάφας: Βρύση στην Παραμυθιά.

 75 χρόνια χωρίζουν αυτές τις φωτογραφίες! Η παλιά είναι του Κώστα Μπαλάφα, από τον σκληρό Γενάρη του 1945. Η άλλη είναι του Νίκου Σπύρου. Ο Μπαλάφας την ξέχασε κι από την Παραμυθιά την έβαλε στο...Ζαγόρι (φυσικά τον ακολούθησε και το Μουσείο Μπενάκη).

Τσίλη Μάστορας-Νικόλα ΚΙάμος

Δυό θρυλικοί καπεταναίοι της Θεσπρωτίας! Τσίλη Μάστορας (αριστερά) και Νικόλα Κιάμος (δεξιά), φωτογραφημένοι στην Παραμυθιά το 1945 από τον μεγάλο Κώστα Μπαλάφα. (Τη φωτογραφία μου τη δώρησε ο μπάρμπα Κώστας λίγο πριν πεθάνει. Του υποσχέθηκα ότι κάποτε θα βγάλω τη "ΘΕΣΠΡΩΤΙΑ" του. Αν ο κορωνογιός κι ο Γιαραμπής το επιτρέψουν!)

Η Γουμενίτσα του Μελετζή

Κοντεύουν 50 χρόνια, από τότε που ο Σπύρος Μελετζής, τράβηξε μέσα από το καράβι, αυτή τη φωτογραφία της Γουμενίτσας. Γαμπρός στο Γηρομέρι, έρχονταν συνέχεια στον τόπο της γυναίκας του. Μια φορά έφερε το Πάσχα μαζί του και τον φίλο του τον Κώστα Μπαλάφα. Απαθανάτισαν κι οι δυό τα "κλαρίνα στους τάφους". Ο Μπαλάφας μάλιστα τράβηξε και ταινία εκτός από φωτογραφίες.
Ο Μελετζής πρωτοφωτογράφισε τη Γουμενίτσα το 1937 τη δεκαετία του 50, του 70 και τελευταία φορά μαζί μου. Χαίρομαι που είχα την τύχη να κουβεντιάσω μ' αυτούς τους μεγάλους της φωτογραφίας! Χαίρομαι που εκδόθηκε το λεύκωμα με τις φωτογραφίες του Μελετζή. Άλλες σαρώθηκαν από παλιές γυάλινες πλάκες, άλλες από σλάιτς κι άλλες από φωτογραφίες. Και δίπλα ο ίδιος ο δημιουργός! Να ορμηνεύει, να λέει ιστορίες, να καλαμπουρίζει. Το ίδιο κι ο Μπαλάφας Πιο ευγενικός, πιο απόμακρος όμως από τον μπάρμπα Σπύρο, που "ζιουπάγαμαν" κρυφά από τις ανηψιές καμιά "μπούζι". Τον Μπαλάφα, τον πήρα τελευταία φορά από το σπίτι του, για την παλιά βουλή, όπου παρουσιάσαμε το λεύκωμα του Μελετζή. Σ' όλο το δρόμο μιλούσε ασταμάτητα, μ' αυτή την ήρεμη φωνή, έλεγε ιστορίες παλιές για το αντάρτικο, για τη Θεσπρωτία που γνώρισε τότε και μετά. 
Θα τα ξαναπούμε...

Η Γουμενίτσα του Μπαλάφα!

Αν δεν υπήρχε αυτή η φωτογραφία της καμένης Γουμενίτσας στο αρχείο του Νικόλα Μπρέστα στην Παραμυθιά, δεν θα μπορούσα ποτέ να καταλάβω ότι η φωτογραφία του Κώστα Μπαλάφα ήταν τελικά τραβηγμένη στην Γουμενίτσα το Γενάρη του 1945 !

Μεγέθυνση στο ξενοδοχείο

Η φωτογραφία του Κώστα Μπαλάφα.

Κώστας Μπαλάφας

Λέω να συνεχίσουμε το αφιέρωμα στον Κώστα Μπαλάφα και στις ασπρόμαυρες φωτογραφίες του από τη Θεσπρωτία. Όαν του ζήτησα να βγάλουμε ένα λεύκωμα "Η ΘΕΣΠΡΩΤΙΑ ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΜΠΑΛΑΦΑ" όπως έγινε με τον Μελετζή και τον Μπουασονά, μου απάντησε ότι "είναι πολύ λίγες παιδί μου". Ύστερα από τόσα χρόνια, συνεχώς ανακαλύπτω κι άλλες φωτογραφίες που είχε τραβήξει στη Θεσπρωτία, και τις είχε ξεχάσει.
Αύριο, θα σας παρουσιάσω μια φωτογραφία από τη Γουμενίτσα.

Παραμυθιά

Μόρσιμον ήμαρ

Παραμυθιά;

Να δούμε αν θ' αποδειχτεί τελικά ότι κι αυτή η φωτογραφία του Κώστα Μπαλάφα είναι από την Παραμυθιά (Έτσι σημειώνεται στο αρχείο του Μουσείου Μπενάκη: Σύνθημα του ΕΑΜ σε τοίχο. Παραμυθιά, 1942-1944 Κώστας Μπαλάφας (ΦΑ_14_726)). Βέβαια ο ίδιος ο Μπαλάφας το λεύκωμά του το ονόμασε "Το αντάρτικο στην Ήπειρο, Ασπρόμαυρες φωτογραφίες 1940-1944" Όταν το Μουσείο Μπενάκη έκανε με αυτές τις φωτογραφίες έκθεση, την ονόμασε με τη σειρά του "Το Αντάρτικο στην Ήπειρο, 1941-1944". Είδαμε όμως ότι οι φωτογραφίες της Παραμυθιάς είναι του 1945 κι έχουν να κάνουν με τον εμφύλιο ΕΛΑΣ_ΕΔΕΣ. Πολλές από τις φωτογραφίες της Παραμυθιάς στο Μουσείο αναφέρονται με τον αόριστο τίτλο "καμένο χωριό στην Ήπειρο". Είναι δύσκολη η ταυτοποίηση για τέτοιο αρχείο που ακόμα κι ο ίδιος ο δημιουργός του δεν θυμούνταν και πολλά. Με την ανάρτησή τους εδώ και στο face book μπορεί να ξεκαθαρίσουμε το τοπίο.

Παραμυθιά Γενάρης 1945

Στην Παραμυθιά ο ΕΛΑΣ μπήκε Στο τέλος του Δεκέμβρη του 1944 (Ο ΕΔΕΣ στις 29-12-1944 έφυγε για την Κέρκυρα από την Πρέβεζα). Πρέπει λοιπόν όλες αυτές οι φωτογραφίες του Κ. Μπαλάφα να είναι από τις αρχές του Γενάρη του 1945.
Στη φωτογραφία ο Αστέρης μιλάει στο λαό της Παραμυθιάς στο Δημοτικό Σχολειο της πόλης. Δίπλα του ο Γιώργος Καλλιανέσης.

Παραμυθιά

Παραμυθιά. Αρχές Γενάρη 1945. Οι αντάρτες του Ε.Λ.Α.Σ. φωτογραφίζονται από τον Κώστα Μπαλάφα με φόντο την πόλη.

Αν κάνουμε ένα ζουμ στην πόλη, εκτός από το σχολείο (χωρίς τσιατί) βλέπουμε τα δυο σπίτια των Ρηγγαίων. Δίπλα σ' αυτό με τη σοφίτα που σήμερα είναι ξενοδοχείο, βρίσκεται το άλλο, που είχε φιλοξενήσει τον Φρεντερίκ Μπουασονά και που γκρεμίστηκε για να χτιστεί μια φτηνή πολυκατοικία..

Παραμυθιά

Παραμυθιά χειμώνας του 1944-45.Φωτογραφία Κώστας Μπαλάφας.

Παραμυθιά

Ρίψη προκηρύξεων από αεροπλάνο στην Παραμυθιά. Φωτογραφία Κώστα Μπαλάφα.

Πρέπει να είναι τραβηγμένη μετά την εκδίωξη του ΕΔΕΣ από τον ΕΛΑΣ στην Κέρκυρα. Την Παραμυθιά κατέλαβε ο ΕΛΑΣ. Χειμώνας 1944-1945.

Πετρίτης

Ο Πετρίτης στην έδρα του (φωτογραφία του αξέχαστου φίλου Κώστα Μπαλάφα. Μου άφησε ανεκτίμητη κληρονομιά, όλες αυτές τις φωτογραφίες του που ανεβάζω). Για τον Πετρίτη έχουμε ακόμα να πούμε πολλά...

το σφυρί του καλατζή

Στην ασπρόμαυρη φωτογραφία του Κώστα Μπαλάφα, βλέπουμε τον γανωτζή επί το έργον. Επιδιορθώνει ένα αγγειό. Το σφυρί που κρατάει στην κάτω φωτογραφία της συλλογής των εργαλείων του (υπό ίδρυσιν) μουσείου. Μέσα στο αγγειό έχει τοποθετήσει ένα αμόνι που φαίνεται στην άλλη φωτογραφία.

Η άλλη πλευρά

Το βιβλίο του υποστράτηγου Γ. Ζαφειρόπουλου, Ο Αντισυμμοριακός Αγών 1945-1949, Αθήναι 1956, παρουσιάζει με σχετική αντικειμενικότητα τα γεγονότα του εμφύλιου από καθαρά στρατιωτική σκοπιά. Μεταχειρίζεται βέβαια τους όρους της εποχής (σημμορίτες κλπ) αλλά σε πολλά σημεία παραδέχεται τη στρατιωτική ικανότητα του αντίπαλου! Ο Ζαφειρόπουλος, όπως ο ίδιος ο Τσακαλώτος, ήξεραν καλά ότι πολεμούσαν με έναν οργανωμένο στρατό κι όχι με "κατσαπλιάδες" όπως πίστευε ο Παπάγος κι ο βασιλιάς στην Αθήνα.

Χάρτης από το βιβλίο, που δείχνει τις επιθέσεις του Εθνικού Στρατού και του Δημοκρατικού Στρατού. Για τον ελιγμό των ανταρτών ο Ζαφειρόπουλος γράφει στη σ. 470:

Ως στρατιωτικός όμως, αναγκάζεται να ομολογήσει στη σ. 471:

"η Διοίκησις της 76ης Ταξιαρχίας απέδειξεν ότι υστέρησεν του απέναντι Διοικητού, όστις ήτο άμοιρος της πολεμικής τέχνης, καθ΄ο ερασιτέχνης, πλην όμως κατείχε τας στοιχειώδεις γνώσεις και εγνώριζε να εφαρμόζει τας στοιχειώδεις αρχάς της τακτικής"
Ο Κώστας Τσαντίνης στο βιβλίο του, όπως είδαμε γράφει: 

"Μόνο που ο απέναντι διοικητής Σπύρος Σκεύης, δάσκαλος το επάγγελμα, δε σπούδασε στα θρανία την πολεμική τέχνη αλλά στη φωτιά της μάχης: στον πόλεμο της Αλβανίας ως έφεδρος αξιωματικός, στο πρώτο και δεύτερο αντάρτικο, όπου και αναδείχτηκε άφταστος πολέμαρχος."
Ο "απέναντι διοικητής" όμως, δεν ήταν ο Σ. Σκεύης, αλλά ο Γιώργος Καλιανέσης (1910-1988) και γι αυτόν μιλάει ο Ζαφειρόπουλος. 

 

 

(Ο Γ. Καλιανέσης στο κέντρο την εποχή του ΕΛΑΣ. Φωτογραφία Κώστας Μπαλάφας).
Αλλά κι ο Ζαφειρόπουλος κάνει λάθος για τον Καλιανέση (Μεσσήνη). Δεν ήταν "ήτο άμοιρος της πολεμικής τέχνης, καθ΄ο ερασιτέχνης" αλλά απόφοιτος της Στρατιωτικής σολής των Ευελπίδων, απότακτος του κινήματος του ΄35, πολεμιστής του ΄40 και λοχαγός ΠΖ του ΕΛΑΣ. Ο Δ. Χατζής έγραψε όπως είδαμε: "

Σε μιαν προκήρυξη που την υπογράφει ο «ένδοξος εθνικός Ελληνικός Στρατός» καλούνε τους αντάρτες, τα «αθώα Ηπειρωτόπουλα» να ξυπνήσουν. Δηλαδή να παραδοθούν. Και πριν παραδοθούν να σκοτώσουν τον αρχηγό τους Καλιανέση.
Προδότη και δειλό τον λένε τον Καλιανέση σ’ αυτή την προκήρυξη τους. Προδότης φυσικά γιατί, πολεμιστής στην Αλβανία, πολέμησε και κατόπι στα χρόνια της Κατοχής τους Ιταλούς και τους Γερμανούς, αντίς να ‘ναι μαζί τους, όπως ήταν αυτοί. Και δειλός γιατί κατάφερε και ξέφυγε από τα χέρια τους. Ήτανε με τους πρώτους μόνιμους αξιωματικούς του ΕΛΑΣ, που από τον Αύγουστο του 1946 απομονώθηκαν στη Νάξο. Από κει με άλλους έντεκα δειλούς σαν αυτόν πήραν ένα καΐκι και τη νύχτα στις 15 του Απρίλη 1947 τράβηξαν και βγήκαν κοντά στην Αταλάντη. Με πέντε όπλα μονάχα και ένα οπλοπολυβόλο, χωρίς οδηγό και χωρίς συνδέσμους, ξεκινήσανε ν’ ανταμώσουν τα τμήματα του Δημοκρατικού Στράτου της Ρούμελης. Όπου κι όποτε τα βρούνε..."
Τον Καλιανέση δεν τίμησε μόνο ιπποτικά ο Ζαφειρόπουλος.

Στο περιοδικό «Δημοκρατικός Στρατός» με τίτλο «το πρόβλημα των ηθικών αμοιβών στη λαϊκοδημοκρατική μας επανάσταση», αναφέρεται η  προαγωγή του συνταγματάρχη του ΔΣΕ Γιώργου Καλιανέση σε υποστράτηγο για τις λαμπρές του επιτυχίες στη Μουργκάνα επειδή «σαν διοικητής του Αρχηγείου Ηπείρου αντιμετώπισε μ’ επιτυχία δυο αλλεπάλληλες εκστρατείες του μοναρχοφασιστικού στρατού, που του προξένησε σοβαρές απώλειες και ματαίωσε τα σχέδιά του».
Αργότερα στο Γράμμο, ο Γ. Καλιανέσης ήταν επιτελάρχης της 670 Μονάδας.

(Ας μην αναφέρουμε εδώ τί τράβηξε ο "υποστράτηγος" στη Σοβιετία, όπου κατέφυγε...) 

(Ο στρατηγός Καλιανέσης, όρθιος δεξιά, στις φυλακές της Τασκένδης, κατηγορούμενος για "χουλιγκανισμό"   :)
Συμπλήρωμα: Όταν θάρθει η ώρα, θα δούμε και τί τράβηξε όταν γύρισε στην πατρίδα, κυρίως από τον Ν. Γκατζογιάννη.